Батыс Қазақстандық шаруалар 60 мыңға жуық асыл тұқымды мал өсіруде. Бұл өткен жылғы көрсеткішпен салыстырғанда 25,1 пайызға көп, яғни мал саны 47 мыңға артқан. Сала мамандары асыл тұқымды мал шаруашылығы Ақжайық пен Теректі ауданында кең қанат жайғанын айтады. Мемлекет асыл тұқымды мал өсіріп отырған кәсіпкерлерге 2018 жылы 481,3 млн теңгедей қаржылай қолдау берген. Ал, өткен жылы 241 өндіруші 602 млн. теңге көлемінде субсидия алған.

Бұл-Қанат Дакешев. Ол 2014 жылы Теректі ауданында жер алып, мал шаруашылығын дамытуды қолға алған. Кәсіпкер өткен жылы көрші Ресейдің Брянск облысынан 60 бас сүтті сименталь тұқымды сиыр алып келген. Осылайша, шаруа асыл тұқымды ірі қара өсіруді қолға алыпты.

Жалпы БҚО 58 мыңнан астам асыл тұқымды ірі қара мал бар. Олардың 20 мыңы зеңгі баба тұқымы. Сала мамандары өңір шаруалары етті, етті-сүтті, сүтті бағыттағы кәсіптерін дөңгелентіп отыр,- дейді. Асыл тұқымды ірі қара Ақжайық пен Теректі аудандарында көп шоғырланған.

Ата кәсіпті жандандырған кәсіпкерлердің аяққа тұрып, кәсібін дөңгелентуі үшін мемлекет беретін субсидияның маңызы зор. Сала мамандарының келтірген дерегі бойынша өткен жылы 241 тауар өндіруші 602 млн. теңге көлемінде қаржылай көмекке ие болыпты. Бірақ, субсидияның жыл сайын өзгеріске ұшырайтынына шаруалардың көңілдері толмай отыр. Олар кәсіпті дөңгеленту үшін кем дегенде 5-10 жылдай талап өзгермесе,- дейді.

Биыл да ауыл шаруашылық министрлігі мемлекеттік қолдаудың ережесін өзгертпекші. Субсидияның төлену тәртібі жыл сайын құбылады. 2020 жылы министрлікпен асыл тұқымды ірі қара малын сатып алуда өзгерістер енгізіледі деп күтілуде. Яғни, жеке кәсіпкер ТМД елдерінен  етті бағыттағы малдың аналығын сатып алса, оған төленетін сомма 225 мың теңгеден, 150 мың теңгеге дейін төмендемек. Ал, шаруа ірі қара малды Еуропа, АҚШ пен Австралиядан әкелетін болса, төленетін демеу қаржының құны артпақшы.

Сарапшы мамандар егіннің бітік шығуы үшін уақытты жоғалтпай, барлық технологияны сақтау қажет,- дейді. Диқаншылардың алдағы жұмысқа деген дайындықтарын пысықтап, олардың білімдерін жетілдіру мақсатында арнайы семинар өткенді. Шара барысында тұқымды улау техникалары да көрсетілген еді.

Алдағы күзде егіс алқаптарынан көп өнім алу үшін қазірден бастап түрлі технологияларды тиімді пайдалану шарт. Сала мамандары бүгінгі таңда тұқымдардың баршасын улау қажет. Егер тұқымды уақытылы уламаса, диқаншылар 15-20 пайыз өнімнен құр қалуы,- дейді.

Қазіргі таңда 1 метр топырақта 150 мм-ге дейін ылғал бар,- дейді. Бұл көрсеткіштен бір гектар жерден кем дегенде 10 ц жаздық бидай алуға болады. Бірақ, кейбір диқаншылар уақытты созып, техникасын уақытылы сайламаса пайдадан тағылмақ.

Арнайы оқыту семинарына келген шаруа қожалықтары бұрында тұқымды ауру-сырқаудан аман сақтап қалу үшін дәрілеу технологиясын қолданып келгендіктерін айтады. Шаруалар соңғы зерттеулерде оң нәтиже беріп, мамандардың көңілінен шыққан дәрі-дәрмекке көп үміт артып отырғандығын да жасырмайды.

Биылдан бастап шаруаларға субсидия беру мәселесінде жаңа ережелердің жарық көргендігін айтады.

Диқаншылар алдағы екі аптада егіс жұмыстарына кіріспек.

Өңірлік кеңеске келген Оралдық тасымалдаушылар 80 теңге көлеміндегі жолақы шығындарымызды жаппайды деп мәлімдеме жасады. Тасымалдаушы компаниялардың есебі бойынша тарифтің бағасы 186 теңге құрауы керек. Немесе атқарушы билік өкілдері 3 млрдқа жуық қаражатты кәсіпкерлерге беру керек. Ал, қоғамдық көлік иелері биыл ешқандай субсидия алған жоқпыз,- дейді. Әкімдік қызметкерлері өз кезегінде жүргізушілердің қателіктерін жіпке тізіп, келісімшарттың орындалмайтынын алға тартады.

Оралда тасымалдау ісімен айналысатын 6 компания бар. Қоғамдық көліктің иелері 80 теңге көлемінде тариф шығындарымызды өтемейді деп отыр. Соның салдарынан, автобустарды жаңарту, оларды жөндеу мен жүргізушілерге мардымды жалақы төлей алмай отырған көрінеді. Ал, шығынды тариф арқылы жабу үшін жолақы құны бір жолаушыға шаққанда 186 теңге болуы керек. Соңғы рет жолақы 2017 жылы 60 теңгеден 80-ге дейін өскен еді. Сол кезде шығындардың есебі 165 теңгені құраған. Тасымалдаушылар 106 теңгенің айырмашылығын атқарушы билік субсидия арқылы төлеп беруі керек деген пікірін ортаға салды. Қазіргі таңда алты компанияның төртеуі автобус жаңалағаны үшін мемлекеттің қолдауына ие болған. Мәселен, автопарктер 2016 жылы 92 млн теңге, 2017 жылы 256 млн теңге көлемінде қаражатқа ие болған.

Қалалық әкімдік өкілдері болса, субсидия шығынды жаппайды деген тасымалдаушыларға, қоғамдық көлікті тізгіндейтін жүргізушілердің олқылықтарын жіпке тізіп, бекіткен келісімшарттың орындалмай отырғандығын тілге тиек етті.

Кеңес мүшелері әлеуметтік саланы қамтитын сауалда пікірлерін ортаға салды. Бірі тарифті 186 теңге деп бекітіп, атқарушы билік өкілдері әлеуметтік тұрмысы ақсап тұрған жандар үшін 106 теңге көлемінде қаражатты субсидиямен бөліп төлеп берсін десе, енді бірі Алматы, Астана мен Шымкенттегі жүйені енгізуді ұсынды.

Өңірлік кеңес мүшелері шығындарды толықтай жабу үшін 3 млрд теңгедей субсидия беру керек деген тасымалдаушылардың талап-тілегін әзірге қолдамады. Олар қордаланған сауалды зерттеп, мамандардың көмегіне жүгінбек.

Алдағы жылдан бастап облыстан шалғай жатқан бірнеше ауданмен облыс орталығына арзан бағамен қоғамдық көлік қатынайтын болады. Яғни аталмыш салаға қосымша қаражат бөлінген. Бұл туралы облыстық жолаушылар көлігі және автомобиль жолдары басқармасының мамандары жария етті. Сондай-ақ келер жылдан бастап қоғамдық көлік билетінің құны өзгере ме? 

Алдағы жылдан бастап облыс орталығнан қашық жатқан бірнеше ауадандарға қоғамдық көлік қатынайтын болады. Өйткені мемлекеттін бөлінген демеу қаржы 60 млнға өскен.

Сонымен қатар ауданаралық бағытта қатынайтын қоғамдық көліктер қатары да көбейген. Мемлекеттін бөлінген демеуқаржының арқасында қоғамдық көліктердің қызмет көрсету ақысы алдығы бірнеше жылда қымбаттамайтын көрінеді.

Сонымен қатар алдағы жылдан бастап бірнеше бағыттағы қоғамдық көліктер жаңартылмақ.

Бұл қазір кейінге қалдырылмайтын, күн тәртібіндегі ең өзекті мәселе ретінде көтерілуде. Атқарушы органның хабарлауынша, биыл жыл соңына дейін кем дегенде жолаушы тасымалдаушылар паркін 10 пайызға дейін жаңғырту көзделіп отыр. Бүгінде "БатысДелижанс" компаниясы алғашқылардың бірі болып жаңа техникаларды сатып алып қойыпты.

Орал қаласында биылғы жылдың соңына дейін 60 заманауи техникамен жолаушылар тасымалдаушылар паркін жаңғырту көзделіп отыр. Бұл 2017 жылы жолақы тарифі 60 теңгеден 80 теңгеге көтерілген кездегі биліктің талабы болатын. Алайда қоғамдық көлік иелері жаңа техника сатып алу оңай емесін алға тартып, біраз жүрген болатын.

"БатысДелижанс" ЖШС сатып алған жаңа автобустар жақын аралықта пайдалануға беріледі. Олар №39-шы маршрут жолаушыларына қызмет етпек. Әр автобустың құны 20 млн. теңгені құрайды. Биыл 190 млн. теңге қоғамдық көліктерге субсидия ретінде бөлінген. Қаражат 3 жыл ішінде жаңалау туралы келісімді орындаған кәсіпорындарға автобус сомасының 10 пайызы көлемінде төленеді. Күн сайын Орал қаласында желіге 470 маршрут шығады. Олардың басым бөлігі ескіріп, ауыстыруды талап етеді.

Орал қаласында қоғамдық көліктердің жолақысы өскенімен қызмет сапасы бұрынғы қалпында қалып отыр. Жолаушы тасымалдаушылардың есебі бойынша оны жақсарту үшін жолақы 180 теңге болуы керек екен. Бұл тариф бағасын есептейтін арнайы әдіс бойынша есептелген көрсеткіш көрінеді. Алайда оған құзырлы мекеме жол бермек емес. Жолаушы көлігі және авто көлік жолдары бөлімі болса, биліктен шығыны көп әлеуметтік маңызды қоғамдық көліктерді демеуге арнайы субсидия бөлу туралы өтініш білдірген.

2016 жылға дейін Орал қаласында әлеуметтік маңызды 12 жолаушы көлігі тізімге енген. Олардың басым бөлігі саяжайларға қатынайды. Жолаушы тасымалын қолдауға жыл сайын 160 млн. теңге бөлініп отыру тиіс болатын. Бірақ бюджет тапшылығына байланысты былтыр 34 млн. ғана бөлінген. Ал биыл шатқаяқтаған 41 қоғамдық көлікті әлеуметтік маңызға ие деп тану сұралып отыр.

Демеу қаражаттың бөлінбеуі жолаушы тасымалдаушылардың қызмет сапасына әсерін тизгіп отыр дейді сала мамандары. Қоғамдық көліктер адам өмірі үшін қаншалықты қауіпсіз. Оның өзектілігі айқын. Қызмет сапасына қатысты жолаушылардың пікірі көңіл көншітпейді. Лас салон, дөрекі кондуктор мен ережені бұзып, адамға таласқан жүргізушілерден бастап арыздарын тізіп берді. Биылдан бастап жолаушы тасымалдаушылар өз авто парктерін жаңалауға міндеттеледі.