"Қолда барда алтынның қадірі жоқ". Дәл осы сөз Шалқар көлінің қазіргі жағдайын тура суреттейтіндей. Жыл сайын Шалқардың суы жағадан алыстап, тартылып барады. Осыдан екі жыл бұрын ғалымдар көлді зерттеді. Сол кезде су жағадан 800 метрге тартылғаны анықталған еді. Бұл көрсеткіш жыл санап тек артып келеді. Жергілікті атқамінерлер "Шалқарды құтқарамыз!"- деп, "Жайықтың суын Шалқарға тартамыз!"- деп үш каналдың құрылысын бастапты. Алайда ғалымдар табиғи жағдайда суы азайған көлдің тағдырына адам баласының араша түсуі қисынсыз екенін айтады.

Ғалымдар Шалқар суының тартылуына бірнеше себеп бар,- дейді.

Соңғы отыз жылда Шалқардың жағдайы мүлдем нашарлады. Бұрындары көлде 2 млрд текше су болса, қазір 25 пайызға кеміп, 1 млрд 500 млн куб су қалған. Ертеректе су айдынында балықтың 17 түрі кездессе, бүгінде жетеуден аспайды.

Зерттеу нәтижесінде ғалымдар Шалқарға Жайықтан су тартып құтқару мен шабақ жіберу- экономикалық, әрі экологиялық тұрғыда тиімсіз деген тұжырымға келді. Яғни, адам баласының табиғи жағдайда тартылған көлдің тағдырына араша түсіп, араласамыз деуі қате,- дейді ғалымдар. Олар 2040-2050 жылдарға қарай Шалқардың суы өзі қалпына келеді немесе сорға айналады деген болжамын айтады.

Бұл пікірге зерттеуге тапсырыс берген табиғатты қорғау басқармасының мамандары қарсы. Олар Кеңес үкіметі кезіндегідей Жайықтан Шалқарға 20 млн. куб су жіберуді қолға алмақ. Бұл мақсатта бюджеттен 4 млрд. теңге қаражат бөлінген. Тендерді ұтқан компания Жайық-Шалқар, Соленка-Азынабай, Азынабай-Тайпақ каналдарын қоқыстан тазартып, су жіберетін насос қоймақ.

Шалқарға демалуға келген тұрғындар да көлдің экологиялық мәселесіне алаңдап отыр.

Қазіргі таңда Шалқардың жағалауында 101 киіз үй орналасқан. Ауыл әкімі тазалық жұмыстарын кәсіпкерлермен бірлесіп ұйымдастыратынын айтады. Жол бойында қоқыс тастауға арналған бірнеше контейнер бар. Десек те, билік қоқыс жинайтын жәшіктерді орналастырғанымен жағалау бойы босаған пластик бөтелкеден, қағаздан көз ашпайды. Биыл Шалқарға инвестиция құямын деген кәсіпкер табылыпты. Ол 3 млрд. теңгедей қаражатын көлдің жағасын ретке келтіріп, бизнес нысандарын ашуға жұмсамақшы. Қазіргі таңда жер телімдерін рәсімдеу үстінде.

"Адамзаттың табиғатсыз күні жоқ, Табиғаттың оны айтарға тілі жоқ",- демекші, кезінде балығы тулап, 4 ауылды асырап, суы түрлі дертке шипа болып, көп жанның бақытты балалық шағы өткен Шалқар көлінің жағдайына жаны ашитын адам керек! Ақ жайықтың "інжу-маржанына" дер кезінде қамқорлық танытпасақ, қаржы мен күшті дер кезінде жұмсамақ, көлдің суына емес, сорға шомылуға баруымыз ғажап емес!

Құтқарушылар Шалқар көлінен 2 кәмелет жасына толмаған және 2 ересек адамды құтқарды. Оқиға кеше Теректі ауданына қарасты Сарыөмір ауылында орын алған. Төтенше жағдай қызметіне хабарласқан азаматтар үрмелі қайықты жел белгісіз жаққа алып кеткенін айтқан. Құтқарушылар адасқан қайықты жағадан алты шақырым жерден тауыпты. Абырой болғанда зардап шеккендер жоқ. Сала мамандары суда қайғылы жағдайға жол бермес   үшін, қауіпсіздік ережелерін сақтауды сұрайды.

Батыс Қазақстан облысына қарасты Шалқар көлінің жағдайы бұқара халықты алаңдатып отыр. Сала мамандары биыл аталмыш су айданыны жағадан 70 метрге шегерді. Бұның басты себебі: судың жоқтығынан,-дейді. Ал, ауыл тұрғындары көлде балық азайып бара жатыр деп дабыл қағуда.

Қолда бар алтынның қадірі жоқ. Дәл осы мәтел Шалқар көліне қарасты айтылғандай. Сала мамандарының келтірген дерегіне сүйенсек, биыл су жағадан 70 метрге шегерген. Бұның басты себебі, көлге құятын судың жоқтығы.

Сарыөмір ауылында туып өскен, Жарылғап ақсақал ертеректе, көл суының жағадан кетпей, балықтың алуан түрі болғандығын айтады. Алайда, уақыт өте Шалқардың балығы біртендеп азайып, қазір тіпті саны кемігендігін айтады.

Шалқардың суының аздығын арнайылап осы су айданына келген демалушылар да байқапты.

Шалқар көлі он жылдай жекенің қолында болған еді. Алайда, ол су айдынын балдырдан мүлдем тазартпағандықтан мемлекеттің еншісіне өткен. Қазіргі таңда аталмыш су айданы облыс әкімінің қаулысымен резервтік су айданына енген. Сала мамандары Шалқардың мәселесін шешу үшін бірқатар шараларды қолға алыпты.

Адамзаттың табиғатсыз күні жоқ. бұны айтатын табиғаттың тілі жоқ. Ия, Шалқардың суы түрлі дертке шипа болып, шетел асып теңіз іздеуге қауқары келмейтін, туған жердің суына шомылуды жөн санайытын жандардың сүйікті орыны екені де белгілі. Тарихы сонау ерте заманнан басталған су айдынын күтіп ұстау бүгінгі ұрпақтың басты міндеті.

Аймақтың інжу-маржаны саналатын айдын аянышты жағдайға түскен. Көлді табиғи қалпында сақтап қалу үшін қандай шара атқарылады? Бұрын балығы тулап, аққуы шулап жататын көлге не болды, оны осындай жағдайға жеткізген кім?

БҚО-дағы Шалқар көлінің суы тартылып барады. Мамандар 2 млрд текше метр судан қазір 1 жарым млд. текше мерт су қалды деп хабарлап, дабыл қағуда. Ені осы күнге дейін 15 шақырым болса, қазір кей жерлдерде 2 шақырымға дейін тартылып қалған. Өңіріміздің «інжу-маржаны» саналатын айдында ескекті қайықпен жүзу мүмкін еместей болып барады. Шалқар көлі шаһарамыздың оңтүстік-шығысы беткейінде 100 шақырымдай қашықтықта орналасқан.

Көлде көксерке, табан сияқты балық тұқымдары мүлде жойылып кеткен. Сазан мен шортан балықтары құрып кетудің аз-ақ алдында тұр. Осыған байланысты облыста арнайы комиссия құрылып, көлдің жағдайын көзбен көріп қайтты. Көл жасыл түске боялып, тұзы бетіне шығып, суды балдырлар басуы экологиялық мәселеге дер кезінде назар аударуды талап етеді. Балық санын қалпына келтіріп, айдынды құтақару үшін қыруар уақыт пен қаражат бөлу қажет болады.