1-шілдеден бастап пәтер иелері кооперативі өз қызметін тоқтатады. Олар осы уақытқа дейін тұрғын үйлер қызмет етіп, жылыту маусымына дайындап келді. Кейбір жұмысын адал атқаратын кооперативтер тіпті подъездерді жөндетіп, ауласын да жиыстырып жүрді. Қазіргі таңда көпқабатты үйдің тұрғындары көршілерімен бірлесіп, қай серіктестікті таңдайтынын шешуі керек.

2019 жылы елімізде тұрғын үй заңнамасына өзгерістер енгізілді. Осы өзгерістің нәтижесінде 1-шілдеден бастап пәтер иелері кооперативі қызметін тоқтады. Оның орын меншік иелері бірлестігі мен жай серіктестік алмастыруы керек.

Күні бүгінге дейін облыс орталығында 103 пик қызмет жасап жатыр. Өткен жылғы дерек бойынша тұрғындар 300 млн теңгеден астам қаражат қарыз екен. Пик қызметін тоқтатады деп коммуналдық төлемді төлемей отырған тұрғындар да бар. Орал қаласында 399 үйдің тағдыры беймәлім. Олардың тұрғындары әлі белсенділік танытпай отыр. Қауымдастық төрағасы заңнамада шикілік көп,- дейді.

Ал, тұрғын үй коммуналды шаруашылығының жанынан құрылған меншік иелері кооперативінің өкілдері оптимисттік көзқарасты ұстанып отыр. Олар тұрғындарға түрлі кеңес беріп, туындаған сұрақтарына жауап береміз.- дейді. Үйлеріне жауапкершілік алмай, қандай да бір басқару түрін таңдамай қалған үйлердің жағдайы қалай болады? Бұл қалада апатты үйлердің санын арттырмай ма? -деп сұрадық. Жауап мынадай.

Меншік иелері бірлестігі мен жай серіктестік толыққанды жұмыс жасауы үшін жергілікті мәслихат арнайы тариф бекітуі тиіс. Көршілер бірлесіп, баспананың жоқ-жітігін түгендеп, күрделі жөндеуге ақша жинайды. Бұл- оптимисттік сценарий. Алайда коммуналдық төлемнің ақысын төлеуді жорта естен шығаратын жандар үйіне жауапкершілік алмаса, баспана жағдайы нашарлай түспек. Қолданыстағы ережелерге сәйкес жай серіктестік құру үшін тұрғындардың барлығының келісімі керек. Ал, меншік иелері бірлестігінің 51 пайызы қолдаса болғаны. Тұрғын үй саладасындағы жаңашылдық тұрғындардың жауапкершілігін арттырады ма әлде қалада апатты баспана саны артады ма ол уақыттың еншісіндегі мәселе.

Қазақстанда 2022 жылдың шілдесінен бастап пәтер иелері кооперативі өз жұмысын тоқтатады. Кооперативтер орнына меншік иелері бірлестігі немесе қарапайым бірлестік келмек. Сала мамандарының таратқан ақпарына сүйенсек, қазіргі таңда Орал қаласында 700-ден астам қарапайым бірлестік құрылыпты. Ал меншік иелерінің бірлестігі небәрі 22.

2019 жылы өзгеріске ұшыраған тұрғын үй заңнамасына сәйкес биылғы жылдың шілдесінен бастап ПИК-тері қызметін тоқтатады. Көп қабатты тұрғын үйлер тұрғындарының бірі осы кооперативтер қызметін сынаса, енді бірі -"подъездерге ағымдағы жөндеу жүргізіп, ауланы жиыстырып жатыр",- деп шаң жуытпайды. Көп жылдан бері ПИК-не төлеген ақша қайда кетеді деген сұрақ күн тәртібінен түсіп, тұрғындар үйлері үшін жауапкершілік алуы керек. Енді жаңашылдық бойынша үй тұрғындары бірлесе отырып, қарапайым бірлестік пен меншік иелерінің бірлестігін таңдауы шарт. Қазіргі таңда Оралда 700-тен астам қарапайым бірлестік құрылған.

Қалалық ПИК қауымдастығының төрағасы тұрғындар үйлері үшін жауапкершілік алуға асықпайтынын айтады.

Қалалық мәслихат депутаттары әрбір үйдің тұрғындары қарапайым бірлестік пен меншік иесінің бірлестігі үшін қанша ақы төлейтінін бекітеді. Сала мамандары бұл ақы меншік иелерінде қымбат болуы мүмкін дейді. Себебі меншік иелері бірлестігі заңды тұлға болып тіркеледі. Осы бірлестік өзінің басшысын тағайындап, есепшіні жұмысқа алады. Өз кезегінде осы азаматтарға тұрғындар жалақы төлеу үшін ақы төлейді. Бірлестік өкілдері тұрғын үй үшін екі шот ашады. Оның бірі үйді күрделі жөндеуге арналса, енді бірі ағымдағы шығыстарға бағытталған.

Шілдеге дейін ПИК төрағалары жылдар бойы ақы төлемей келген тұрғындардан бережақты қайтару ісімен шұғылданбақ. Олар қарызды өндіріп алу үшін нотариустарды жағалап, сотқа беруі мүмкін.

2021 жылдан бастап көпқабатты үйлерге қызмет жасайтын пәтер иелері кооперативі қызметін тоқтатып, оның жұмысын меншік иелері бірлестігі алмастырмақ. Бұл жаңашылдық тұрғын үй туралы заңнамаға өзгерістер енгеннен кейін қолға алынды. Жаңашылдықтарға сәйкес енді тұрғындар баспанасы үшін өздері жауап беріп, ашылған ортақ шотқа ақы салып отырады.

Биылдан бастап пәтер иелері кооперативі өкілдері жұмыстарын біртіндеп тоқтады. Ертеректе тұрғын үй туралы заңнамаға енгізілген өзгерістердің әсерінен 2021 жылдан бастап ПИК-ін меншік иелері бірлестігі алмастырады. Енді тұрғындар баспанасы үшін жауапкершілік алып, бір шотқа коммуналдық төлемдерін төлеп, жоқ-жітігін түгендей алады.

Заңнама бойынша ПИК өкілдері 1-қаңтардан бастап толыққанды қызметін тоқтатып, тарқап немесе басқа сервистік компания ретінде жұмысын жалғастыруы керек еді. Бірақ коронавирус пандемиясының кесірінен бұл жұмыс біраз тоқтап қалды. Мамандар түсіндіру жұмыстарын жүргізіп жатырғанын айтады.

"Жаңашылдықтың арқасында тұрғындар төлемдерді өздері басқарып, баспаналары үшін жауапкершілік алады. Осы жауапкершіліікке келгенде тұрғындардың көбі енжарлық танытуда",- дейді ПИК ассоциасының төрағасы. Десек те, тұрғындар заңнамада көрсетілген 2 жолмен үйлерін басқаруы керек. Бірі төрағаны сайлап, ол заңды тұлға ретінде әділет министрлігінде тіркеліп, қасына есепшіні жұмысқа алып, төлемдер мен түсімдер туралы ай сайын есеп беруі керек. Ал екінші жолы төраға жеке тұлға ретінде 100 пайыз тұрғындардың сенімхаты негізінде жұмыс жасайды.

Партизан көшесі 88 мекенжайындағы тұрғын үйдің бірінші қабатын түгелдей иеленген дүкен қожайыны пәтер иелері кооперативінің қызметін қажетсіз деп санап, өзін-өзі қамтамасыз етпек болып отыр. Ал бұдан үстіңгі қабаттағы қарапайым тұрғындар зардап шегуде. Себебі пәтер иелері кооперативі қалған 36 пәтерді азсынып, қызмет көрсетуден бас тартқан. Жертөлесі кәріз суына толып, дәл жылыту маусымының алдында қысқа дайындықтары қамдалмай қалған тұрғындар енді не істерлерін білмей дал.

Супермаркет иесі қандай да бір жұмыс жасауға мүмкіндік бермей отыр. Көпке кесел тигізіп отырғанымен шаруашы жоқ,- дейді суық пәтерлерінде бала-шағасы үшін уайымдаған назалы тұрғындар.

Үй тұрғыны Лидия Давыдова: "Біз өз күшімізбен ешнәрсе жасай алмаймыз. Ақша жинауға тырыстық. Дүкен үйдің 40 пайызын үлесін алып жатыр. Олар да қосылуы керек қой. Орап ПИК-не ақы төлегісі келмейді.Әр шаршы метріне 35 теңге төлемақыны қымбатсынып отыр. Олардың өз сантехниктері мен аулу сыпырушылары бар. Сонда қалған 36 пәтердің тұрғындары неліктен дүкеннің кесірінен жылусыз қалу керекпіз?!"

Бізде бары 36 пәтер. ал шығын көп. сондықтан дүкен бізге қосылмаса мәселенің шешіле қоюы екіталай. Мүмкін әкімдік бір шара қолданар, дүкен иесімен қалай сөйлессек те келісімге келмей қойды,-дейді үй тұрғыны  Лариса Сковородько

Үйдің маңына таяу келген жан жағымсыз исті бірден сезеді. Бұл кәріс суы жиналып қалған жертөледен шығып жатырған иіс. Пәтер иелері осындай ауамен тыныстауға мәжбүр.  Шарасыз тұрғындардың әлі қанша суық үйде отырары белгісіз. Өйткені ТҮКШ бөлімі дүкен иесімен келсуден басқа амал жоқ, бірігіп ақша жинап, үйлерін қысқа дайындасын деп шығарып салды. ТҮКШ бөлімінің мамандарының айтуынша, үйдің жағдайы жақсы, тек үнемі бітеліп қалатын кәріз құбырын жөндеу қажет.

Бірақ супермаркет иесінің мәмілеге келер түрі жоқ болып шықты. Әзірге үй ішінен үй тіккен көршілерінің әрекетінен жылусыз отырған тұрғындардың мәселесі шешімін тапқан жоқ. Дегенмен кәсіпкер өз қамы үшін балалы-шағалы 30 дан астам отбасына суықта қалдырмас деген үміт бар. Қазіргі кезде Орал қаласында әлеуметтік нысандардың 80 пайыздан астамы жылу көзіне қосылды. Ал тұрғын үйлердің 70 пайызға жуығы жылумен қамтылып отыр.

2020 жылдың қаңтарынан бастап "Тұрғын үй қатынастары" туралы заңға өзгерістер енді. 2022 жылдың шілдесіне дейін қазіргі пәтер иелері кооперативтері өз жұмысын тоқтатады. Екі жылдың ішінде атқарушы билік әрбір пик пен тұрғындар арасында жиналыс ұйымдастырып, үйдің кеңесін жасақтауы керек.

2022 жылдан бастап қазіргі пәтер иелері кооперативтері өз қызметтерін тоқтады. Яғни, қазіргідей үйді ешкім күтіп ұстап, ауласын жиыстырып, көктем мен қыста қысымды бақылауда ұстамайды. Енді әрбір үй өз тұрғындарына аманатталмақ. Жаңа заңға сәйкес, екі жылдың ішінде атқарушы билік пен ПИК өкілдері үйдің кеңесін сайлап, түсіндіру жұмыстарын жасау қажет. Мамандар пандемияға байланысты түсіндіру жұмыстарын орындау мүмкін емес деп отыр.

Заңдағы жаңашылдыққа сәйкес үйлерде кеңес сайланып, екі жолмен үйді басқаруға болады. Ол жай серіктестік және мүлік меншік иелері деп бөлінеді. Жай серіктестік төрағаны тойлайды. Ол азаматтардың сенімхаты негізін жұмыс жасап, өзге сервистік компаниялармен келісім шарт жасады. Төраға келісімде көрсетілген барлық талаптардың орындалуын қадағалайды. Бірақ оған жалақы төленбейді. Басқарудың екінші формасы ол мүлік меншік иелерін үйдің кеңесі сайлап, төраға мен есепшіні жұмысқа алып, жалақы төлеуі керек.

Жаңашылдықтардың баршасы 2022 жылы қолданысқа енеді. Екі жылдан кейін азаматтар тұрғын үйдің мәселесін бірлесе шешіп, өздері ақша жинап, сервисттік компанияны таңдап, оны бақылап отырады. Әрбір үйдің мүлік меншік иелеріне қанша ақша төлейтінін қалалық мәслихат бекітпекші. Қазіргі таңда Орал қаласында 1200-ден астам көпқабатты тұрғын үй бар. Тұрғын үйлердің 837-інде пәтер иелері кооперативі қызмет жасайды.

Бүгінгі күні Орал қаласы бойынша 1227 көп қабатты тұрғын үй бар болса, олардың 320-ы пәтер иелері кооперативі құрамына кірмей келеді. Қалалық коммуналдық шаруашылық және тұрғын үй инспекциясының мамандары атап өткендей, ортақ қолданыстағы баспаналарды күтіп ұстау мәселелері шеткері қалу жағдайынан, қысқы маусымда жылудың уақытында қосылмауы, ыстық судың берілмеуі сынды мәселелер жиі туындайды мыс. Дегенмен, "Тұрғын үй қатынастары туралы" Заңына сәйкес, әр тұрғын үйде жауапты тұлға болуы міндеттеледі.

Қараусыз қалған көп қаббаты үйлер қазір шағын шаһардың шырайын бұзып тұр. Қаланың көркін қашырғаннан бөлек, бұл қараусыз баспаналардан апатты жағдайлар туындай қалғанда шұғыл әрекет етуде едәуір қауіп те бар. Олардың бірсыпырасы - жатақханалар болып табылады. Ал, осыдан 2 жыл бұрын тұрғындар игілігіне берілген Зашаған кентіндегі Мұрат Мөңкеұлы 85/2 - үйдің шатыры жауған жаңбырға шыдас бермей, төбеден сорғалап ағып, тұрғындарды біраз әбігерге салып келеді.

Ел Үкіметінің 2011-2020 жылдарға арналған Тұрғын үй-коммуналдық шаруашылығын жаңғырту бағдарламасы ескірген шатырлар мен жеделсатыларды, инженерлік жүйені, тіпті есік-терезелер мен үйдің сыртқы келбетін жөндетіп алуға мүкіндік беріп келеді.Мұндай бағдарламаның игілігін қараусыз қалған үйлер де қолдана алады.

Жыл басталғалы аталған Тұрғын үй-коммуналдық шаруашылығын жаңғырту бағдарламасы аясында Орал қаласындағы төрт үйдің шатыры күрделі жөңдеуден өткен болса, тағы төрт үйдің шатыры жөңделу сатысында екен.

Шатырға жиналған қар мен мұздықты тазалау жұмыстары ПИК құзыретіне кіреді.  Бұл туралы тұрғын  үй инспекциясының мамандары мәлім етті. Бүгінде тұрғындар тарапынан түсіп жатқан шағымдардың дені күн жылынып төбеден аққан су мен сүңгілер төңірегінде болып отыр. Ал аталған қызметтен бас тартқан ПИК өкілдері әкімшілік жауапкершілікке тартылуы да мүмкін. Жуков көшесі 9 мекенжайындағы қос қабатты үй тұрғындары шатырдағы қалың қар мен мұз сүңгілерден қауіптенетіндерін айтып редакциямызға хабарласты. Негізінен шатырлардағы қар мен мұзды тазарту көктемгі су тасқынына қарсы күрес жұмыстарының шеңберіне енгізілді. Алайда қалада бұған құлшына кіріскендер байқалар емес. Аталған мекенжайға жауапты ПИК бұл жұмысқа құлшыныс танытпай отыр.

ГАЛИНА  ПАРХОМЕНКО, ПИК ӨКІЛІ: -  Бізге тұрғындар хабарласты. Әзірге біз шатырды тазалай айлмаймыз. Тек қана арнайы белгі қойып қана тұрғындарды қауіпсіздікке шақырамыз. Қазір мұндай жағдай жиі кездеседі.  Аталған үй тұрғындары қар тазалу жұмыстарына қосымша қаражат бөлуге ниет танытып отыр. Дегенмен арнайы құралдарсыз қар тазалау қауіпті.

Егер көктайғақ болса, тұрғындар қауіпсіздігін қамтамасыз ету мақсатында құм немесе тұз себілуі тиіс. Сонымен қатар, ПИК өкілдері шатырдағы мұз сүңгілерін де тазалауға  жауапты, бұл туралы жуырда қалалық әкімдікте жиналыс ұйымдастырылып ПИК өкілдеріне ескертіліпті.

РАДМИР ЖАСЕНОВ,  ОРАЛ ҚАЛАЛЫҚ ТҰРҒЫН ҮЙ ИНСПЕКЦИЯСЫНЫҢ БАС МАМАНЫ: - Қаладағы көгалдандыру және абаттандыру ережесіне сәйкес, барлық жүргінші және көлік жолдары, аула аумақтары қар түскен бойда тазалануы керек. Егер де қар мен мұз уақытында тазаланбаса Әкiмшiлiк құқық бұзушылық туралы 505-бап яғни  қалалар мен елдi мекендердiң аумақтарын абаттандыру қағидаларын бұзу бойынша жауапқа тартылатын болады.  Негізінен  тұрғындар қар тазалу жұмыстарына өздері құлық танытса, онда бұл мәселені шешуге болады. Оған арнайы техника қажет. Мұны да ескеру қажет.

Үй төбесіне шығып, тегіс шатырлардың мұзын түсіру жеңіл. Ал бұрыштала жабылған үй төбелерін тазарту қиынға соғады. Ал жұмысшы міндетті түрде сақтандыру белдігімен қамтылуы тиіс. Төменгі қабат тұрғындары  жоғарыдағы  көршілерінің проблемасына бас ауыртпайды. Бұл көпқатарлы үйлердің бәріне тән. Ал шатырдан су кетсе, бар ауыртпалық жоғары қабатта орналасқан пәтер иелеріне артылады. Шатыр бір үйге ортақ екенін және оны күтіп ұстауға қажет қаражатты да бірігіп жинау  керектігін әлі күнге түсінбей келе жатқандар бар. Көктем шыға бұл проблема ушығады. Қалалық тұрғын үй инспекциясы басшылығы ПИК төрағалары мұны осы  бастан қолға алуы тиіс деп ескертеді.

Қазгидрометтің келтірген дерегіне сүйенсек, биылғы қыста қардың қалыңдығы 60 саниметрге жеткен. Қарды жинау үшін коммуналдықтар тәулік бойы жұмыстануда. Десек те, ақ ұлпаны жинау мәселесі күн тәртібінен түспей отыр. Қаңтар мен ақпан айынан бастап қаламызда орналасқан бірқатар тұрғын үйлердің шатыры қардан тазаланбай, шатыры құлады.

Орал қаласында орналасқан тұрғын үйлердің шатырын қардан тазарту керек. Осындай мақсатпен қаланың әкімінің орынбасары, коммуналдықтар, төтеншеліктер мен пәтер иелері коперативінің өкілдері бас қосты. Мақсат біреу қар еріген тұста шатырды құрғақ ұстап, төтенше жағдайды болдырмау. Шатырдағы қардың көптігінен қаңтар мен ақпан айында бірнеше тұрғын үйдің шатыры құлап, азаматтарға қолайсыздық тудырып отыр.

Пик өкілдері қарды тазалау жұмыстары барысында кездесетін қиындықтарын ортаға салды. Мәселен, шатырдағы ақ ұлпаны түсіруге үйлердің жанынан тұрғызылған қосалқы дүкендер кедергі келтіретін көрінеді. Сол себепті пәтер иелері коперативтері қарды қайда тазалайтындықтарын білмей дал. Жиында сөз алған қалалық пик ассоциасының төрағасы құлаған шатырдың барлығы қардың салдарынан емес, тозығы жеткен соң құлады. Қысқыгүні төбедегі жабынды мүлдем жөндеуге болмайды,-дейді.

Сондай-ақ, жиын барысында пик өкілдері бір шатыр қардан тазалау үшін әрбір квадрат шаршы метр үшін 200 теңге төлеу керек,-дейді. Өз кезегінде төтеншеліктер қауіпсіздік шараларын еске салған еді. Ал, қала көлемінде ақпан айынан бастап көктемгі су тасқынын алдын алу шаралары басталды.

Әр мезгілдің өзіндік өтпелі қиындықтары болатыны секілді қылышын сүйреп келген қыс маусымы ақ қар, көк мұзымен коммуналдықтарды әбден әбігерге салуда. Биылғы маусым тіпті бөлек, қар қалың түсіп тиісінше түрлі мәселелер қатары көбейуде. Тұрғындардың бірі тайып жығылып аяқ қолдарын сындырса енді бірі жолда қалып діттеген жеріне әупірімдеп жетуде. Осы орайда Орал қаласының әкімі Мұрат Мұқаев шаһар көшелеріндегі көп қабатты үйлердің маңы тазаланып, шатырындағы қарлар уақытылы тазартылуы тиіс екенін пик өкілдеріне тағы да ескертті. Солардың бірі кердері -133 көшесіндегі Центр  пәтер иесі коперативі  болды.Қазір қала 20 учскеге бөлініп, тиісті жұмыстар атқарылуда. Деседе қалың түскен әрі толассыз жауған қарға байланысты кей жағдайда кедергілер орын алауда. Бұл орайда тұрғындар да тазалық шарауларына қол ұшын бергені абзал.