Жұмысынан айырылғандарға төленетін өтемақы  көлемі тым аз. Парламент Мәжілісінің депутаты Айқын Қоңыров  Үкіметке жолдаған сауалында жұмысынан айырылған кезде төленетін әлеуметтік төлемнің өте аз екенін айтып, жәрдемақыны көтеруді талап етті.  Депутат елімізде орташа жалақы мөлшері өскенімен, жұмысынан айырылғандарға берілетін әлеуметтік төлем, керісінше  азайып бара жатқанын айтады. Бұл мәселе бүгін өткен Мәжілістің жалпы отырысында айтылды.

Елдегі әлеуметтік төлемдер, жұмыссыздық мәселесін үкімет әлі де болса біржақты қыла алмай отыр. Ресми статистика мен шынайы өмірдегі деректер сәйкес болмай жатады. Соның бірі азаматтарға жұмысынан айырылғанда төленетін өметақы көлемі. Мәжілісмен Айқын Қоңыров Үкіметке жолдаған сауалында жұмысынан айырылғандарға берілетін әлеуметтік төлем керісінше  азайып бара жатқанын айтты.  Депутаттың  мәліметіне сүйенсек,  былтыр мемлекеттік әлеуметтік сақтандыру қорынан төленетін әлеуметтік төлемнің мөлшері 24 816 теңгені құраған. Ал республика бойынша орташа жалақы 176 мың теңгеге жетті. Осы жылдың алғашқы жартыжылдығында жалақы 177 мың теңгеге дейін өссе, жәрдемақы 22 736 теңгеге дейін төмендеген.

Айқын Қоңыров –ҚР Парламент мәжілісінің депутаты; «Жоғарыдағы сандарды алсақ сәйкессіздікті байқаймыз. Тамыздағы дерек бойынша елімізде орташа айлықтың мөлшері 188 мың теңгеге жетті. Ал сақтандыру қорынан төленетін әлеуметтік төлем 22 мың 069 теңгеге дейін азайды. Яғни, жалақы артқан кезде, әлеуметтік төлем, керісінше, азаяды. Әлеуметтік қорға аударым жасаған кезде, жалақы әдейі төмендетіледі. Не болмаса, елімізде жалақы ресми статистикада көрсетілгеннен әлдеқайда аз»

Қоңыровтың айтуынша,  кей аймақтарда жағдай бұдан да қиын. Мәселен, Қостанай, Қызылорда, Ақмола, Алматы және Солтүстік Қазақстан облыстарында мұндай төлемнің орташа мөлшері 15 мың теңгеден аспайды. Жұмыстан айырылған кезде төленетін төлемнің мөлшері, тым құрығанда, ең төменгі күнкөріс деңгейінен асуы керек дейді депутат. Өз кезегінде ол Үкіметке жұмысынан айырылғандар үшін сақтандырудың толыққанды жүйесін құруды ұсынды.

Айқын Қоңыров –ҚР Парламент мәжілісінің депутаты; «Әлеуметтік төлем жаңа жұмыс іздеп жүрген адамдардың күнкөрісіне де жетпейді. Тіпті, ресми нормалар бойынша ең төменгі күнкөріс деңгейі 29 668 теңгені құрайды. Яғни, жұмысынан айырылғандар алатын әлеуметтік төлемнен 1,4 есе артық. Сонда жұмыссыз қалғандарды сақтандыру жүйесі жұмыс істемей отыр ғой»

Ал әлеуметтік мәселелрдің бірі-зейнеткерлік жасын төмендету мәселесі де қоғамда қызу талықланып жатқаны мәлім. Өздеріңізге белгілі, ұлттық кеңесте қоғам қайраткері Жәнібек Қожық әйелдердің зейнет жасын 55 жасқа дейін төмендетуді ұсынған еді. Үкімет басшысының орынбасары Әлихан Смайылов бүгін мәжіліс дәлізінде берген сұхбатында, бұл мәселе қазір қаралып жатқанын айтты. Сондай-ақ, Смайылов қазір зейнет жасын төмендету емес, ұлғайту жұмысы жүріп жатқанын еске салды.

Вице-премьер әлем елдерінде әйелдер зейнетке 65-67 жастан шығады. Себебі жер бетіндегі халықтың өмір сүру деңгейі жасарып келеді – деді.

Айта кетейік, елімізде әйелдердің зейнет жасы 2027 жылдың 1 қаңтарына қарай біртіндеп 58 жастан 63 жасқа дейін ұлғаяды. Ендігі жыл сайын зейнет жасына жарты жылдан қосылып отыр.

Құқық қорғау қызметін дамыту, сот жүйесін жетілдіру, қылмыстың алдын алу мәселерін құқық қорғау органдары төрт көз түгел жиналып талқылады. Полицейлер, прокурорлар, соттар, заңгерлер мен депутаттар бас қосқан бұл жиында халықтың сенімін арттыру мәселесі басты тақырып болды. Ішкі істер министрі Құқық қорғау органдарын жаңғыртудың 2018-2021 жылдарға арналған жол картасын таныстыра келе, саланы саны көп, сапасы жоқ полицейлерден тазалайтынын айтты. Министрліктің орталық аппараты мен оның ведомстволары, аймақтық полиция органдарының аппараттарында 450-ге жуық басшы қысқартылады.

ҚАЛМҰХАНБЕТ ҚАСЫМОВ – ҚР ІШКІ ІСТЕР МИНИСТРІ:
«Атап айтсақ, штат санының 10 пайызы қысқарады. БҰҰ ұсынымында 100 мың адамға 300 полиция қызметкерінен келу керек делінген. Бұл шара елдер арасындағы полицей саны бойынша рейтингте Қазақстанның позициясын жақсартуға мүмкіндік береді. Қазір бізде 100 мың адамға 471 полиция қызметкерінен келеді. 10 пайызға қысқарту кезінде біз 100 мың адамға 424 полицейге жетіп, осылайша Еуропа нормаларына жақындаймыз. Осы жұмыс аясында біз артық басқару буындарын қысқартамыз. Тергеушілер, учаскелік полицейлер мен жедел уәкілдерді қысқартпаймыз».

Сенат төрағасы өкілеттіктердің қайталануын және қызмет шеңберінен тыс функцияларды барынша шектеу қажет, сотқа дейінгі тергеу, қадағалау және сот органдары арасындағы міндеттердің нақты белгіленуін қамтамасыз ету бойынша жан-жақты жұмыс жүргізу керек екенін айтады.

ҚАСЫМ-ЖОМАРТ ТОҚАЕВ – ҚР ПАРЛАМЕНТ СЕНАТЫНЫҢ ТӨРАҒАСЫ:
«Қылмыстық процесс – бұл адамның құқықтары мен бостандығына билік көбірек ықпал ететін тәуекелі жоғары сала. Азаматтардың құқық қорғау органдарының жұмысына және соттың әділдігіне сенімсіздікпен қарауына жол беруге болмайды. Мұндай жағдай қазақстандықтардың әл-ауқаты мен өмір сүру сапасына теріс әсерін тигізері даусыз. Қылмыстық-процестік заңнама азаматтардың конституциялық құқықтары мен бостандықтарын қорғауға негізделуі тиіс».

Сондай-ақ, қылмыстық істер бойынша процессуалдық шешімдерді қабылдауда әділдікті қамтамасыз ету, тәуелсіз және әділ сот жүйесін жетілдіру, алқа билер жүйесін кеңінен қолдану мәселесі де сөз болды.

АРЫСТАН АҚПАНОВ – ЗАҢ ҒЫЛЫМДАРЫНЫҢ ДОКТОРЫ:
«Халықтың сенімін арттыру үшін, Қазақстанда классикалық алқа билер сотын енгізіп, кеңінен қолдану керек. 12 адамнан тұратын алқа билер кәсіби судьяның қатысуынсыз, дербес шешім қабылдауы керек. Бұл әлемде қолданылып жатқан жүйе, Ресейде, еуропа елдерінде де алқа билер соты бар».

Адвокаттардың процессуалдық мүмкіндіктерін кеңейту арқылы айыптаушы мен қорғаушы тарап арасындағы сөз жарыстыру қағидатының орындалуын одан әрі нығайту керектігі де айтылды. Жалпы елімізде құқық қорғау жүйесіне деген халықтың сенімі әлі де болса төмен. Сондықтан бұл салада әлі де еңбектену қажет.

Ә.Қалкен