Барлығы ашық әрі бұқараға жария ретінде ұйымдастыру үшін барлық мемлекеттік сатып алу процесі арнайы порталда өтеді. Бірақ осы порталды пайдалану барысында қасақана немесе білместіктен қателіктер жасап, күдікке ілініп жатқаны бар. Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл департаментінің мамандары мен "Атамекен"ұлттық кәсіпкерлер палатасы мемлекеттік сатып алудың ортақ терезесін жасақтады.

Үш айдың ішінде мемлекеттік порталды жіті бақылаудың арқасында бюджеттің 30 млн. теңгесі үнемделіпті. Жұмыс жасап, ел үшін еңбектеніп жатқан азаматтардың салығынан құралған қаржының діттеген жеріне жету үшін мемлекеттің тендерге берген ақшасы ішкі мемлекеттік аудит басқармасы да тексеріп отырады. Сала мамандары өткен жылы 119 563 мемлекеттік сатып алу ісін камералды тексеріпті. Оның соммасы 305, 9 млрд теңгені құрайды. Сала мамандарының жіті тексерісінің арқасында заңнамаға қайшы келіп, тендер талабына сай емес 314 келісімнің күшін жойыпты.

2019 жылы мемлекеттік сатып алу саласында қателіктер жіберген тұлғаларға қатысты облыстық ішкі мемлекеттік аудит басқармасы 500-ге жуық іс әкімшілік іс қозғапты. Сала мамандары тендер ұйымдастыруда мынандай қателіктер жиі кездесетіндігін атап берді.

Тендерге қатысқысы келіп, бірақ белгілі бір конкурстан өте алмайтын кәсіпкерлер осы аудит басқармасына шағымданады.  Мамандар тексеріс жүргізіп, олқылық болса түзетіп жатады. Бірақ ұтқан тендеріне ұқыпсыз қарап, келісімде көрсетілген талаптарды орындамай, орындаса да жұмысы көңілді көншітпейтін мердігерлер бар. Былтыр облыстық мамандандырылған ауданаралық  экономикалық соты 1016 істі қарапты. Өткен 2018 жылмен салыстырғанда 2 есе аз. Судьялар бұны былай деп түсіндіреді.

Қош, мемлекеттік сатып алудағы олқылықтарды түгендеп болсақ, биыл облыстың атқамінерлері қанша қаражатты мемлекеттік сатып алуға жұмсап, арнайы портал арқылы ұйымдастырып жатқан тендерлерін шолып шықсақ.  Мәселен, биыл облыстық полиция департаменті 20 млн теңгеден астам қаржыға 4 стационарлы полиция бекетін сатып алмақшы. Әрбір бекеттің құны 4 млн теңгеден астам. Ал, облыстық денсаулық сақтау басқармасы Салауатты өмір салтын насихаттау және қауіп-қатер факторлары мен аурулардың алдын алу үшін 2020 жылға арналған қызмет үшін 71 млн теңгеден астам қаражат бөліп отыр. Қыруар қаржының 2 млннан астамы ақпараттық материлдарды дайындау мен БАҚ-та орналастыру үшін жұмсамақ. Ал, қалған қаржы семинар, конференция, форум, конкурс, спорттық шараларды ұйымдастыруға арналған.  Спорт басқармасы жеңімпаздарды марапаттауға арналған медаль мен кубоктарды сатып алды. Ведомство өкілдері  2500 медаль үшін  1 625 000 мың теңгеге сатып алыпты. Осы секілді, әрбір елдің дамуына арналған қаражаттың қалай әрі қанша соммада бөлініп, конкурстардың қалай өтіп жатқандығын әрбір қазақстандық бақылай алады. Ол үшін мемлекеттік сатып алу порталына кіріп, қызықтырған саланың қандай қызметті қанша соммаға сатып алып отырғанын көруге болады. Ендеше, мемлекеттің ақшасын талан-таражға ұшыратпау үшін өзіміз жұмыстанып, қылмыскерлердің жолын кесейік.

Сурет ғаламтордан жүктелді

БҚО-да мемлекеттік сатып алу саласында 138 қылмыс тіркелген. Сала мамандары тіркелген қылмыстың 38 ашылғандығын айтады. Келген шығынның мөлшері 558,2 млн. теңгені құрапты.

Өткен жылы республикалық бюджет 12 трлн. теңгеден асып жығылды. Осы қаражаттың 70 пайызынан астамы мемлекеттік сатып алу саласы арқылы бөлініп, ел тұрғындарының мұқтажына жұмсалды. Аталмыш қыруар қаржыны бөлу мен тендер арқылы жұмсауда көп қылмыс тіркеледі. Өткен жылы осы салада 138 қылмыс анықталған. Сыбайлас жемқорлыққа қарсы қылмыс саласының өкілдері олардың 29  ашылғандығын айтады.

Тендер арқылы берілетін млрд.-тарды бөлу ісінде де көптеген қылмыс тіркеледі. Тапсырыс беруші атқарылған жұмысты орындағаны үшін пара алса, енді бірі мемлекеттің қаржысын талан-таражға ұшыратып, қалтаға басады. Осындай қылмыстардың санын азайту мақсатында сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл департаментінің мамандары "Атамекен" ұлттық кәсіпкерлер палатасымен бірлесе отырып, «Сатып алудың бірыңғай терезесін» ашқан. Оның нәтижесі бойынша мынандай топ-ондық жасақталыпты.

Сала мамандарының келтірген мәліметтеріне сүйенсек, 2020 жылға арналған бюджетін тиімсіз жоспарлаудың алғы шебінде облыстық білім басқармасы көзге түскен.

Тұрғын үйге инженерлік желі тарту үшін мемлекеттік сатып алу конкурсын өткізбей, бір көзден сатып алу бойынша келісімшарт жасаққан бөлім басшысының ісін әдеп кеңесі қарады. Жиында белгілі болғандай Бәйтерек ауданының сәулет, қала құрылысы және құрылыс бөлімінің басшысы Арман Джумабеков өткен жылы Калиное ауылында 12 пәтерлік қос үйге инженерлік желі тарту үшін төтенше жағдай тармағымен келісімшарт жасақтасқан. Келісімшарттың құны 45 млн теңгені құраған. Мемлекеттік сатып алу процессіндегі олқылықты аудит тапқан.Олқылықты тексеруге прокуратура қызметкеріне жіберіпті.

Өткен жылы Бәйтерек ауданына қарасты Калиное ауылында пәтер кезегінде тұрғандарға он екі пәтерлік екі үй салынады. Осы ғимараттарға инженерлік желі тарту үшін аудандық сәулет, қала құрылысы және құрылыс бөлімінің басшысы Арман Джумабеков аталмыш құрылысты жасау үшін мемлекеттік сатып алу процесін өткізбей, бір мекемемен келісімшартқа отырып, 45 млн теңгені аударған.

Әдеп кеңесінде порталдың жұмыс жасауы аудандық бөлім басшысы мемлекеттік сатып алу конкурсысын ұйымдастырмауы себеп болыпты. Бұны тексеріс жүргізген аудитте растап отыр. Барлық тарапты тыңдаған әдеп кеңесінің мүшелері Джумабековке қатысты "қатаң сөгіс" түрінде жаза қолдануға шешім шығарды.
Сондай-ақ, әдеп кеңесінде қалалық жер қатынастар бөлімі басшысының ісі қаралды. Қала күніне орай, облыс орталығында Махамбет пен Исатай батырға арналған ескерткіш ашылды. ескерткіштер орнатылған аумақ екі кәсіпкерге тиесілі болған. Осы жерлерді мемлекетке мәжбүрлі қайтару үшін арнайы бағалайтын компания жекенің қолындағы жерді бағалауы керек. Ол процесс мемлекеттік сатып алу бойынша жүзеге асады.

Жер қатынастары бөлімінің басшысы екі рет жеке компанияға жерді бағалатып, кейін мемлекеттік сатып алу бойынша келісімшартқа қол қояды. Бұны бөлім басшысы былай деп түсіндіріп отыр.

Әдеп жөніндегі кеңесте қалалық жер қатынастары бөлімінің басшысына ескерту түрінде жаза қолдануға бір ауыздан шешім қабылдады.