Биыл  қызмет бабында екі мемлекеттік қызметкер жазатайым жағдайға тап болып, өмірмен қоштасқан.  Бұл туралы бүгін баспасөз алаңында облыстық еңбек инспекциясы бойынша басқармасының мамандары мәлімдеді. Қызмет бабында бақилық болған мемлекеттік қызметшілердің бірі-  Қаратөбе ауданын әкімдігіне қызмет атқарса, енді бірі облыс орталығындағы мемлекеттік мекемелер бірінің жұмысшысы  көрінеді.Өткен жылы өндіріс орнында  54 адам зардап шегіп, 6 адам қаза тапты. Мұндай типті жазатайым оқиғалар бойынша заңнама бұзушылықтарына жол берген жұмыс берушілерге қабылданған шараларға қарамастан, әлі де еңбек орнында  осындай жағдайлар орын алуда.  Биыл аталған олқылықтардың орын толтыру мақсатында,  елеміз бойынша осы салада «Еңбекті қорғау жылы» болып белгіленіп,  кәсіподақтар басқармасы мен еңбек инспекциясы біріккен жобаны жүзеге асыруда. Яғни кәсіподақ жұмыс беруші мен жұмысшы арасындағы  еңбек шартының болуын қамтамасыз ететін болса, еңбек инспекциясы сол шарттың заңды жүзеге асауын қадағалайды. Сала мамандары атап өткендей үстіміздегі жылдан бастап, шағын және орта кәсіп иелері мен олардың қызметкерлері арасында кәсіподақ құру жұмыстары қолға алынып жатыр. Мұндай тәжрибие Астанада сәтті жүзеге асқан көрінеді. Айта кететін бір жәйт өндіріс ошағында орын алған қайғылы жағдайлар жылдан -жалға  азайып келеді.

Батыс Қазақстан облысында 27 мың адам еңбек келісім-шартсыз жұмыс жасап жүр. Демек, жергілікті жұмыс берушілер заңды жалпағынан басып отыр деген сөз. Бұл көрсеткішті облыстық мемлекеттік кірістер департаментінің басшылығы мәлімдеді. ҚР парламент мәжілісінің депутаты Снежанна Имашева қатысқан арнайы жиында осы ақпарат келтірілді. Депутат ханым не дейді? Бұл мәселе парламентте көтеріліп оң шешімін табар күн бар ма? Соңғы екі жылда миллионға жуық қазақстандық еңбек келісімшартынсыз жұмыс істеген. Ал оларды жалдаған екі мыңға тарта жұмыс беруші еңбек заңнамасын бұзғандар санатында. Сәйкесінше, оларға айыппұл салынған. Оның мөлшері де аз емес, 30 АЕК пен 150 АЕК аралығында. Алайда, бұған да пысқырмай отырған кәсіпкерлер бар.

Снежанна Имашева
ҚР Парламент Мәжілісінің депутаты
Еңбек заңнамасында жазылғандай, келісімшартсыз жұмысқа алуға болмайды. Ол заң бұзылса, айыппұл қарастырылған. Алайда кәсім иелері бұны елемей отыр. Олар неге немқұрайлық танытады? Біз сенатта да, мәжілісте де бұл мәселені бірнеше қайтара талқылағанбыз. Билікке түрлі шешімдер де ұсынуға тырыстық. Олар үшін салықты да азайту ұсынысын жеткіздік.

Айлап жалақысын ала алмай жүргендер де, еңбек демалысының өтемін ала алмай жүргендер мен заңсыз жұмыстан босатылғандар да парламент табалдырығын тоздыратын көрінеді. Өкінішке орай оларға еш көмек көрсетілмейді. Себебі, о бастан еңбек келісімшарты жүргізілмеген. Бұндай жұмысшылар батыс қазақстанда да жетерлік. Бүгінде 27 мың адам келісімшартсыз жұмыс істеуде.Бұлайша жұмыс істеу әсіресе құрылыс, сауда және ауыл шаруашылығы саласында көп байқалады.

Қарапайым азаматтардың құқықтық сауатсыздығын пайдаланған жұмыс берушілер салық төлемдері мен зейнетақы жарналарынан жалтарады. Осылайша, міндетті медициналық сақтандыру да жолда қалады. Ал бұның салдары қандай болмақ?

Азамат Айтуев
БҚО еңбек инспекциясы басқармасының басшысы

Жалақы көлемі тұрақсыз. Жұмыс беруші оны өзі қалағанындай өзгерте алады. Ал еңбек кодексін бойынша жалақы құны келісілу керек. Жұмыс беруші зейнетақы жарнасын бөлмейді. Әлеуметтік төлемақыға да жарна бөлінбейді. Жұмыста жарақат алсаңыз да, жұмыс берушіге арқасүйей алмайсыз, себебі келісімшарт жоқ.

Бүгінде облыс әкімінің орынбасарының тізгіндеуімен өңірлік штаб жұмыс істейді. Бұл топтың негізгі мақсаты - еңбек қарым-қатынасын рәсімдеу. Шара барысында осы мәселе төңірегінде сұрақтар қойылып, өзекті проблеманы жою бойынша ұсыныстар қабылданды.

Бұл жөнінде өңірлік коммуникациялар қызметінде өткен брифингте еңбек инспекцясы бойынша басқарма басшысы мәлімдеді. Сала мамандары өтелмеген жалақы борышын өндіріп алуға күш жұмсап отыр. Осындай 1 кәсіпорын үстінен қылмыстық іс те қозғалған.

Еңбек кодексі нормаларының бұзылуы орын алуына және еңбек заңнамасы бойынша түсінік беру мәселесіне байланысты жыл басынан 393 арыз-шағымдар мен өтініштер тіркелген. Тексеріс нәтижесінде 207 заң бұзушылық анықталыпты.

Еңбек саласындағы басты мәселе- жұмыс берушінің жалақыны уақытында немесе мүлдем төлемеуі. Облыста 6 кәсіпорын 159 жұмысшыға 56 млн. теңгеден астам жалақысын төлемепті.

-"Қолданылған кешенді шаралардың нәтижесінде жыл басынан 91 кәсіпорында 351 жұмысшының ала аламай жүрген 77 млн. 48 мың еңбек ақысы төленген. 2017-жылы жұмыс берушілердің азаматтарға төлемеген жалақы мөлшері 415 млн. 852 мың теңге болған еді",-дейді БҚО еңбек инспекциясы басқармасының басшысы Азамат Айтуев.

Биыл өндірісте 18 жазатайым оқиға тіркеліп, салдарынан 18 адам зардап шегіпті. Ал құрылыс, сауда, ауыл шаруашылығы саласында еңбек шартын жасақтамаған 60 жұмыс беруші анықталыпты. Нәтижесінде 29 мың адам әлеуметтік төлемнен қағылған. Азаматтар еңбек шарты бұзылу жағдайына тап болған жағдайда 1411 тегін нөміріне хабарласуына болатын еске саламыз.